De Grote Prins Claus Prijs van € 100,000,– gaat dit jaar naar de Colombiaanse architect Simón Vélez. De prijsuitreiking vindt plaats op woensdag 16 december 2009 in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam. De overige tien prijzen ter waarde van € 25.000,– per laureaat, worden in 2010 uitgereikt in de Nederlandse ambassades van de landen waar de laureaten wonen. Sinds 1997 worden de Prins Claus Prijzen jaarlijks toegekend aan kunstenaars, denkers en culturele organisaties in Afrika, Azië, Latijns Amerika en het Caraïbisch Gebied.
De relatie tussen Cultuur en Natuur is heden ten dage van groot belang en heeft de speciale belangstelling van het Prins Claus Fonds. Met haar Prijzenprogramma 2009 wil het Fonds de aandacht vestigen op en het werk vieren van kunstenaars, culturele groepen en organisaties die de significante interactie tussen Cultuur en Natuur demonstreren, nieuwe ideeën over en benaderingen van ecologische kwesties en vraagstukken introduceren, met natuurlijke bronnen werken om duurzame vormen van ontwikkeling te stimuleren en de impact van cultuur op het klimaat aantonen op vernieuwende manieren. Dit alles om bij te dragen aan de ontwikkeling van een maatschappij die een positieve wisselwerking tussen Cultuur en Natuur koestert.
Lees het essay Culture and Nature, ‘Hanging Gardens: relations between Culture and Nature’ (Engels)
Simón Vélez is een uitmuntend architect wiens esthetische en technische vernieuwingen de mogelijkheden van bamboe als bouwmateriaal aanzienlijk hebben vergroot waarmee hij de heersende architecturale stromingen heeft uitgedaagd. Nadat hij zijn studie aan de Universidad de Los Andes in Bogota had voltooid, begon Vélez zich te verwijderen van de internationaal heersende modernistische beweging en ging hij zich concentreren op inheemse architecturale activiteiten. Toen hij een opdracht kreeg om een manege te bouwen met gebruik van bamboe – een materiaal dat diep geworteld is in de lokale Colombiaanse architectuur – deed hij uitgebreid onderzoek naar de structurele mogelijkheden van de lokale variëteit, Guadua. Samen met zijn compagnon Marcelo Villegas, bedacht Vélez revolutionair schrijnwerk, een nieuw systeem van structurele ondersteuning, alsmede betere methodes voor funderingen en dakwerk. Deze innovaties transformeerden een van ’s werelds oudste bouwmaterialen – tot dan toe beschouwd als inferieur en alleen geschikt voor de mensen aan de rand van de maatschappij - tot een modern materiaal dat aan de meest strikte internationale bouwvoorschriften voldoet en vaak als superieur aan staal wordt gezien. De elasticiteit van bamboe maakt ook dat het materiaal uitermate geschikt is voor gebieden waar aardbevingen voorkomen. Simón Vélez wordt geëerd voor zijn esthetische gebruik van natuurlijke materialen in hedendaagse ontwerpen en het transformeren van lokale, traditionele inheemse kennis door middel van innovatie die de relevantie vergroot van bamboe als een bron van oplossingen voor wereldwijde problemen. Vooral wordt Vélez geëerd voor het benadrukken van de essentiële relatie tussen duurzame ontwerpactiviteiten en sociale ontwikkeling en tussen cultuur en natuur. Lees meer
Laureaten werkzaam in het veld van de Beeldende Kunsten
El Anatsui is een uiterst origineel beeldhouwer die als lichtend voorbeeld voor en inspiratiebron van de hedendaagse Afrikaanse kunst wordt beschouwd. Na te zijn afgestudeerd aan de Kumasi University of Science and Technology in kunst en kunstonderwijs gericht op Europese tradities, ging hij zich bezighouden met Afrikaanse esthetiek. Voor het werk Fresh and Fading Memories transformeerde Anatsui weggegooide doppen van drankflessen tot een 9 bij 6 meter cascade van glinsterende vloeibaarheid. Het beeld, dat werd ontworpen om over de façade van een paleis te draperen tijdens de 2007 Biënnale van Venetië, verwijst naar traditionele Afrikaanse stoffen en Venetiaanse cultuur, en wil over kwesties als slavernij, kolonisatie, weelde, verspilling, verval, spirituele libatie en genezing doen nadenken. El Anatsui wordt geëerd voor de uitmuntende esthetische en intellectuele kwaliteiten van zijn creaties, voor zijn innovatief gebruik van materialen om de dialoog tussen cultuur en natuur te benadrukken en voor zijn toegewijde en inspirerende rol in de ontwikkeling van de beeldende kunsten in Afrika. Lees meer
Doual’art is een onafhankelijke non-profit organisatie die een revolutie teweeg heeft gebracht in de wereld van de kunsten in Kameroen. Onder het leiderschap van Marilyn Douala Bell en Didier Schaub presenteert Espace Doual’art exposities, debatten van kunstenaars en congressen. Haar workshops en artist-in-residence programma’s trekken kunstenaars uit de regio en het buitenland aan en bieden de mogelijkheid voor research, experimenten en ontwikkeling alsmede introducties bij internationale curatoren. Doual’art neemt een sleutelpositie in als het om regionale diversiteit gaat en dient als informatiecentrum voor hedendaagse kunst in Centraal Afrika. Deze eerste Prins Claus Prijs voor Kameroen eert Doual’art voor haar duidelijk geformuleerde visie die esthetische kwaliteit en maatschappelijke betrokkenheid incorporeert, voor haar innovatieve manieren om bij burgers het bewustzijn te vergroten van hun rol in het zich voorstellen en opbouwen van hun stad en voor haar inspirerende impact op de beeldende kunsten en sociale en culturele ontwikkeling in Centraal Afrika. Lees meer
Met zijn conceptuele kunst creëert Liang Shaoji unieke meditaties over de natuur en het menselijk bestaan. Nadat hij zijn studie in textiele kunst aan de Kunstacademie van Zhejiang had voltooid, merkte Liang dat de beperkingen van het weefgetouw hem hinderden. Omdat hij zich tot ruwe zijde aangetrokken voelde, begon hij zijdewormen te kweken – symbolen van generositeit en volharding in de Chinese cultuur – en deze in zijn kunstwerken te betrekken door ze hun draad om objecten heen te laten weven. In contrast met de verregaande commercialisering van de moderne Chinese kunst, verkent Liang aspecten van het leven en de menselijke kwaliteiten die maatschappelijke en culturele ontwikkeling beïnvloeden. Zijn werk is te zien geweest op de Biënnales van Venetië (1999), Istanboel (1999) and Shanghai (2000, 2006). Liang Shaoji wordt geëerd voor zijn evocatieve kunstwerken waarin door zijn meditatieve benadering kunst natuur en natuur kunst wordt, voor zijn artistieke integriteit in het werken buiten de gangbare orde en voor zijn inzichtelijke verkenning van de menselijke gesteldheid en relatie met de natuur. Lees meer
Jivya Soma Mashe heeft de rituele kunst van het Warli-volk getransformeerd tot een relevante hedendaagse methode van expressie die voortborduurt op hun oorspronkelijke visie op de relatie tussen cultuur en natuur. Zijn werk heeft veel betekenis voor en impact op de maatschappelijke en culturele ontwikkeling van het Warli-volk gehad en op de percepties van de Indiase maatschappij in het algemeen. Traditioneel waren het alleen vrouwen die schilderden, ook al betrof het slechts een klein aantal vruchtbaarheidssymbolen op binnenmuren van klei tijdens oogst- en huwelijksceremonies. Mashe was de eerste Warli-man die afbeeldingen schilderde. De filosofie van de Warli’s die in de schilderijen van Mashe is terug te vinden, legt de nadruk op de onderlinge verbanden tussen mensen en natuur. Het werk van Mashe, die in 1976 India’s National Award for Tribal Art ontving, is behalve in Mumbai ook in de rest van het land op exposities te zien geweest. Jivya Soma Mashe wordt geëerd voor de creatieve manier waarop hij een verdwijnende kunstvocabulaire nieuw leven heeft ingeblazen, voor zijn levendige representatie van de visie van de Warli’s op het evenwicht tussen natuur en cultuur, voor het benadrukken van de hedendaagse relevantie van lokale kennis en voor zijn betekenisvolle bijdrage aan de cultuur en ontwikkeling van de stammen in het land. Lees meer
Laureaten werkzaam op het gebied van Film & Fotografie
Sammy Baloji is een jonge fotograaf met een wonderbaarlijk groot talent die met zijn werk licht op de contemporaine Congolese realiteit laat schijnen. Baloji’s opmerkelijke serie getiteld Memory (2006) is een reeks van collages die subtiel gekleurde panorama’s van het hedendaagse landschap – een woestenij van industriële ruines en reusachtige bergen sintels – combineren met zwart-witte archiefbeelden van Congolese arbeiders door wiens werk de koloniale machten zich zo enorm konden verrijken. Het werk van Baloji, dat is doortrokken van provocatieve aandacht voor details en diepzinnige intellectuele inhoud, hekelt misbruik van macht en de erfenis ervan en onthult de vernietigende invloed van exploiterende culturen op zowel de maatschappij als het klimaat. Sammy Baloji wordt geëerd voor de uiterst originele manier waarop hij de pijnlijke geschiedenis van de exploitatie van mensen en het milieu in het hedendaagse landschap etst, voor het feit dat hij de huidige Congolese realiteit internationaal onder de aandacht brengt, voor zijn belangrijke bijdrage aan een nieuw besef van het heden in de Congo door middel van de geschiedenis en voor het demonstreren van het feit dat ontwikkeling alleen kan plaatsvinden nadat de trauma’s van het verleden zijn blootgelegd. Lees meer
Santu Mofokeng is een zeer scherpzinnig fotograaf van grote betekenis. Alles op de weg die Mofokeng heeft afgelegd, van een korte periode als straatfotograaf in zijn tienerjaren tot baantjes als assistent in de donkere kamer en fotograaf voor de krant tot zijn werk voor de Afrapix Collective om de strijd tegen apartheid vast te leggen, heeft hem onmisbare lessen geleerd over de macht van het verbeelden. Kwesties rondom verbeelding blijven centraal staan in Mofokengs werk: Distorting Mirror/Townships Imagined demonstreert het contrast tussen mediabeelden en persoonlijk werk; Black Photo Album/Look At Me 1890-1950 gaat over identiteit en persoonlijke projectie in portretten; en een expositie waarvan Mofokeng samen met Thierry Secretan de curator was, Compound to Kraal, analyseert historische representaties van mijnwerkers en hun bazen. Santu Mofokeng wordt geëerd voor de uitstekende kwaliteit en inhoud van zijn werk, voor de manier waarop hij de macht van fotografische representatie een andere vorm heeft gegeven, voor zijn scherpzinnige inzicht in de culturele betekenissen van landschappen en de wederkerige relaties tussen de omgeving en ontwikkeling, en voor zijn belangrijke bijdrage aan de fotografie in Afrika. Lees meer
Laureaten werkzaam in het veld van collectieve herinnering & journalistiek
Kanak Mani Dixit, schrijver en activist, is een katalysator voor culturele ontwikkeling die de nationale grenzen in het zuiden van Azië overschrijdt. Hij werd opgeleid in Nepal, India en de VS en is de oprichter en redacteur (1987 tot heden) van Himal Southasian, een maandelijks onafhankelijk tijdschrift van grote kwaliteit dat kritisch commentaar op maatschappelijke en culturele kwesties levert. Doordat medewerkers, redactie en abonnees – intellectuelen, activisten, algemeen geïnteresseerde lezers en kunstenaars – overal vandaan komen, uit Afghanistan, India en Birma tot Tibet, Pakistan en de Maladiven, is het blad een uniek regionaal forum geworden voor de promotie van open, analytisch denken en discussie. Hij is de oprichter van Film South Asia (FSA), een documentairefestival dat een belangrijk podium is geworden voor lokale creativiteit en de creatie van innovatieve films stimuleert met uiteenlopende onderwerpen als geslacht, kinderarbeid en waterschaarste. Deze eerste Prins Claus Prijs voor Nepal eert Kanak Mani Dixit voor zijn uitmuntende bijdragen aan het publieke debat, voor het creëren van podia die mensen in Zuid Azië met elkaar verbindt, de mogelijkheid biedt tot samenwerken en netwerken waarbij nationale en culturele grenzen worden overschreden, en voor zijn maatschappelijk betrokken, multidisciplinaire benadering van creativiteit en ontwikkeling. Lees Meer
Het Instituut voor de Geschiedenis van Nicaragua en Centraal Amerika (IHNCA) is vermaard vanwege haar verregaande research en activiteiten die tot doel hebben gemeenschappen toegang tot hun eigen patrimonium te verschaffen. Zij doet dit door middel van meer dan 50,000 boeken, uitgebreide archieven van kranten, landkaarten, films, schilderijen, foto’s, geluidsopnamen, video’s van nieuwsbureaus en verzamelingen van kunstvoorwerpen zoals maskers.
IHNCA draagt op vele manieren bij aan de ontwikkeling van de regio. Zo geven leden van de staf les aan de Universidad Centroaméricana en publiceren ze populaire leerboeken, wetenschappelijke monografieën, CD’s en uiterst gerespecteerde verhandelingen en verslagen.
De eerste Prins Claus Prijs voor Nicaragua eert het IHNCA voor de betrokkenheid waarmee zij de herinneringen en de geschiedenis van de plaatselijke bevolking in ere herstelt, voor haar gedreven research dat een beroep doet op het verleden om oplossingen te vinden voor het heden, en voor het versterken van het verband tussen de culturele identiteit en de ontwikkeling van Nicaragua’s bevolking. Lees meer
Desiderio Navarro, een cultuuractivist extraordinaire, is een gerespecteerd denker, schrijver, redacteur, vertaler en cultureel organisator die zijn leven heeft gewijd aan het stimuleren en ontwikkelen van het intellectuele denken en analyse. Al 37 jaar is hij redacteur en maker van een van ’s werelds meest vooraanstaande bladen, Criterios, waarin belangrijke kritische essays bijeen worden gebracht over esthetiek en de theorieën in literatuur, kunst en cultuur. Navarro vertaalt uit 15 talen om de inhoud van deze essays toegankelijk te maken voor de Cubaanse bevolking en die van andere Spaanssprekende landen. Hij is de redacteur van 18 anthologieën en essayverzamelingen en heeft recentelijk een CD van ‘1001 teksten’ voor studenten geproduceerd, die gratis is gedistribueerd bij 100 instituten op Cuba. Desiderio Navarro wordt geëerd vanwege zijn vurige toewijding aan het verspreiden van kritische intellectuele kennis over culturele theorieën, zijn inzichtelijk schrijven en zijn analyses en vanwege zijn buitengewone bijdragen aan de vrijheid van meningsuiting en culturele ontwikkeling op Cuba. Lees meer
Gaston Acurio is een chef-kok wiens passie en vernieuwingsdrift de Peruaanse keuken naar een hoger plan tilde en tot een fascinerende uitdrukking van de rijke lokale cultuur heeft gemaakt. Acurio verliet een rechtenstudie en haalde een diploma in de Europese cuisine waarna hij terugkeerde naar Lima waar hij samen met zijn vrouw het eerste ‘Astrid y Gaston’ restaurant opende. Hij experimenteerde met de lokale keuken die 12 duidelijk verschillende regionale variaties kent en beïnvloed is door talloze immigranten. Terwijl hij voortdurend tradities vernieuwt en aanpast, creëert hij overheerlijk eten dat als een eerbetoon kan worden gezien aan de geschiedenis van de culturele ontwikkeling van Peru en aan de voedzame diversiteit van de natuurlijke bronnen van het land. Gaston Acurio wordt geëerd voor zijn significante bijdrage aan culinaire artisticiteit, voor het feit dat hij de Peruaanse cuisine op een hoger plan heeft gebracht en diens unieke heerlijkheden in de rest van de wereld heeft geïntroduceerd; voor het promoten van lokale ontwikkeling door het creëren van trots voor de Peruaanse cultuur en identiteit en voor het benadrukken van de essentiële relatie tussen de biodiversiteit van de natuur en culturele diversiteit. Lees meer
Cultuur en Natuur is het thema van 2009
Cross water Ecolodge – Nankun Mountains, China – 2006 – foto Hitesh Mehta by Principal Prince Claus Laureate 2009 Simón Veléz
Portret van Simón Vélez - foto Pedro Franco
Sinds 1997 worden de Prins Claus Prijzen jaarlijks toegekend aan kunstenaars, denkers en culturele organisaties in Afrika, Azië, Latijns Amerika en het Carïbisch Gebied.
De Prins Claus Prijzencommissie 2009
